Anzak'ların torunları geliyor
Avustralya Hükümeti, İngilizler tarafından, Çanakkale Savaşı'na gönderilen ve esir alındıktan sonra Afyonkarahisar'daki esir kamplarında tutulan Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu ya da kısaca ANZAK askerlerinin ...
Avustralya Hükümeti, İngilizler tarafından, Çanakkale Savaşı’na gönderilen ve esir alındıktan sonra Afyonkarahisar’daki esir kamplarında tutulan Avustralya ve Yeni Zelanda Kolordusu ya da kısaca ANZAK askerlerinin kaldığı mekanlara gezi programı düzenleyecek.
Afyonkarahisar Genel Meclisi Üyesi Ünal Yılmaz, Çanakkale Savaşı’nda esir düştükten sonra Afyonkarahisar’a getirilen Anzak askerlerinin kaldıkları yerlerin görülebilmesi için Avustralya Hükümeti’nin bir gezi programı hazırladığını bildirdi.
İl Genel Meclisi’nde yaptığı konuşmada, kentteki turizm alternatiflerinin keşfedilmesi gerektiğini ifade eden ve ilin tarih turizminden, yeterli payı alamdığına dikkat çeken Yılmaz, . Çanakkale Savaşı’nda esir olan 200 kadar Anzak askerinin 3.5 yıl, Afyonkarahisar’daki Taş Han ile Köle Hanı’nda tutulduğunu hatırlattı. Yılmaz, Avustralya Hükümeti’nin, Anzak askerlerinin kaldıkları yerlerin görülebilmesi için bir gezi programı hazırladığını duyurdu ve Afyonkarahisar’ın tarih turizminden pay almak için iyi bir başlangıç yapacağını söyledi.
EN BÜYÜK KAMP, AYFONKARAHİSAR’DAYDI
Avustralya’nın New South Wales (NSW) Eyaleti Eğitim Bakanlığı Tarih Müfradatı Sorumlusu Jennifer Lawless, 2000 yılından beri devam eden ”Gelibolu Savaş Esirlerinin Tecrübeleri” konulu projesi çerçevesinde, bir taraftan Çanakkale Savaşı’nda esir düşen Avustralyalı askerleri belirlemeye çalışırken, diğer taraftan da askerlerin 1915-1918 esir tutuldukları yerlerdeki yaşamlarını araştırıyor.
Çanakkale Savaşı’nda esir düşen Avustralyalı askerler için kurulan en büyük kampın Afyonkarahisar’da olduğunu, Adana, Çankırı, Yozgat, Kastamonu, Adapazarı, İzmit, İstanbul’un da aralarında bulunduğu 23 kampta yaklaşık 200 Avustralyalı esirin 1915’ten 1918 yılına kadar bu kamplarda yaşadığını tespit ettiğine değinen Lawless, esirlerden 66’sı hakkında çok geniş bilgiye sahip olduğunu ifade etti. Lawless, askerlerin kamplarda son derece insani muamelelere maruz kaldıklarını ortaya çıkardığını belirtti.
AFYONKARAHİSAR’DA DAHA ÇOK SUBAYLAR ESİR TUTULDU
Uzun yıllar, Avustralya’da savaş kaynakları üzerinde çalışma yapan tarihçi ve yeminli mütercim Doğan Şahin, Çanakkale Savaşları’nın sürdüğü dönemde esir askerlerin düzenli olarak Afyonkarahisar’daki esir kamplarına getirildiğini belirterek, “1914 yılından itibaren Anadolu’da esirler tutulmaya başlanmış, ancak 1916 yılına kadar her rütbeden asker geçiş yolundaki Afyonkarahisar’a getirilirken, 1916’dan itibaren burada çoğunlukla subaylar tutulup, er ve erbaşlar ülkenin çeşitli noktalarında çalışmaya götürülmüşlerdir” dedi.
ESİR ASKERLER TOROS TÜNELLERİ KAZDILAR
Esirlerin bir kısmının geçmişten gelen mesleki becerilerinin kullanıldığını, Toros tünellerinin çok sayıda esir tarafından kazıldığını anlatan Şahin, Avustralya’ya ait AE-2 denizaltısından esir alınan makine dairesi astsubaylarından Peter Fawns’ın bu katkıyı yapanlar arasında yer aldığını aktardı.
Şahin, Fawns’ın önce Afyonkarahisar’a getirildiğini, mesleğinin öğrenilmesinin ardından Çankırı bölgesine sevk edilip, burada ekimi yapılan buğday toplanmasında kullanılan zirai makineleri tamir ettiğini belirtti.
Daha sonra, Belemedik tünellerinde çalışmaya yollanan Fawns’ın ateşçi mühendislik geçmişinden dolayı Alman inşaat şirketinin önemli elemanlarından birisi olduğunu söyleyen Şahin, yaptığı iş için kendisine maaş da bağlandığını dile getirdi.
Şahin, Fawns’ın 1918 yılının aralık ayı sonunda Londra’ya geri döndüğünü ve 1949 yılında 75 yaşında hayatını kaybettiğini açıkladı.
ESİRLERİN AFYONKARAHİSAR ANILARI
Esir alındıktan sonra Afyonkarahisar’da esir tutulan Teğmen John Pitt Cary’nin ise esaretle ilgili anıları şöyle:
“Diğer subaylarla aynı evi paylaştım. Afyonkarahisar’da kaldığım süre kara kalem çizimler ve yağlı boya tablolar yaptım. Bahçede bulduğum bir kaplumbağayı evcil hayvan gibi besledim ve bahis oyunları düzenleyip, onu yarıştırmaktan büyük keyif aldım.”
Astsubay Harry Abbot ise önce Afyonkarahisar’a daha sonra ise Belemedik tren yolu inşasına yollanmış. Burada mutemetlik görevi üstlenen Abbot, Londra’dan kendilerine yollanan paraları askerlere dağıtmakla yükümlü oldu. Abbot 1918 yılında salıverildi ve Mısır üzerinden Londra’ya geri döndü.
MAZAR RESMİNE ALT YAZI
Ta uzak diyarlardan neden buralara geldiniz demez Afyonlu, misafir gözüyle bakar onlara ve ülkelerarası anlaşmalarının ardından 4 yıl kaldıkları Afyon’dan 3 eksikle memleketlerine döner Anzaklar. Çünkü 3 arkadaşları eceli ile ölmüş ve Afyonkarahisar’da, Afyon halkı ile birlikte toprağa vermişlerdir.